اینجاي تاريخ آن قدرها دقيق نيست. بعضی ها مي گويند وعده هایی که امیر خان از جانب دولت به دکتر داد او را وسوسه کرد. بعضی ها هم می گویند دکتر ماند که سر قزاق ها را گرم کند تا میرزا بتواند راحت تر فرار کند.

دکتر با 270 نفر، خودش را تسلیم کرد، در حالی که رضای میر پنج،  پشت قرآن برای همه شان امان نامه نوشته بود.

میرزا تا خبر تسلیم را شنیده بود گفته بود: انالله و اناالیه راجعون.

قزاقها دکتر را شکنجه کردند و اعتراف گرفتند. بعد به سرعت دادگاه مسخره ای تشکیل دادند که در آن فقط حکم اعدام دکتر خوانده شد، بدون آن که فرصت دفاعی به او داده شود.

صبح22 ارديبهشت 1298 بود. دکتر آرام رفت بالای نیمکت. کلاه نمدی اش رابرداشت. عینکش را زمین گذاشت. شنلش را باز کرد. بعد خودش طناب دار را از زیر ریشهای بلندش رد کرد...

دکتر را در گورستان چلا خانه رشت به خاک سپردند.

این را بشنوید.

يك باور قديمي درباره ارديبهشت وجود دارد و آن اين كه باران اين ماه باران شفابخشي است. در كتاب هاي ادعيه آمده است كه باران اين ماه را در ظرفي جمع كنند و چند سوره قرآن را 70 بار بخوانند و اين آب را جرعه جرعه بنوشند كه دواي هر دردي است. تا اين جاي كار همه چيز عادي به نظر مي رسد. يك سفارش اسلامي درباره يك پديده طبيعي اما اين سفارش، وقتي شكلي متفاوت به خود مي گيرد كه نام اين آب را بدانيم. اين آب باران در كتاب هاي اسلامي، به نام «آب نيسان» آمده است و مساله از اين جا شكل ديگري به خود مي گيرد كه نشان مي دهد قدمتي بسيار بيشتر از تاريخ اسلام دارد.

«نيسان» ماه هفتم از ماه «سرياني» است. زبان سرياني به مبدا تاريخي سلوكيان بر مي گردد كه چند دوره پيش از اسلام بر منطقه اي حكومت مي كردند كه بعد ها در دوره اشکانی و ساساني، قلمرو امپراطوري ايران شد.

در ادبيات كهن ، ماه هاي سرياني – كه به خاطر حكمرانان يونان باستان و اسلاف اسكندر كه آن موقع ها رومي خوانده مي شد، به ماه هاي رومي هم مشهورند– به اين ترتيب آمده اند: تشرین اوّل، تشرین آخر، کانون اوّل، کانون آخر، شباط، آذار، نیسان، ایار، حزیران، تموز، آب و ایلول. سال سرياني از اواخر مهر ماه آغاز مي شده و ارديبشهت – نيسان– ماه هفتم آن بوده است. يك ماه سي روزه كه از 23 فروردين آغاز مي شده است.

بخشي از تمدن باستاني ايران در قالب همين زبان سرياني به ما رسيده، مثلا يلدا هم واژه اي سرياني به معني زايش است.

اما اين زبان سرياني خودش جزيي از زبان «آرامي» است كه يكي از عمده ترين شاخه هايش كه تا امروز حيات دارد، زبان «عبري» است كه مي شود گفت زبان تمدن كلداني ها – تمدن يهود - است. جالب است كه در اين تمدن هم ماه ارديبهشت ماه مهمي است. ماه ارديبهشت آغاز سال كلداني است و «عيد پسح» يا همان «عيد فطير» در نيمه اين ماه است.

در باور زرتشتي، ارديبهشت – اشه وهيشت– به معنی بهترین راستی، نام دومين امشاسپند است. در ايران باستان ، روز سوم هر ماه و ماه دوم هر سال، ارديبهشت نام داشت. زرتشتيان، ارديبهشت روز از ارديبهشت ماه یعنی روز سوم ارديبهشت را جشن مي گرفتند و خوش مي گذراندند.

ببخشيد طولاني شد. فقط خواستم بگويم ارديبهشت و باران هاي ارديبهشتي در اين سرزمين كهن سال همواره مورد توجه بوده است. قديمي ها معتقد بودند مرواريد، يك قطره از باران نيسان است كه در صدف افتاده و به مرواريد تبديل شده است. حضرت صائب با اشاره به همين مضمون، بيتي زيبا خلق كرده است:

تاک را سيراب کن اي ابر نيسان در بهار

قطره تا مي، مي تواند شد چرا گوهر شود؟

من از برهوت مي آيم. از كشور خشكيده گي. از سرزمين بادهاي سرخ. توت هاي رسيده ات كجاست؟ كجا بوي بهارنارنج قسمت مي كنند؟ كجا مي شود يك بعد از ظهر آسوده خوابيد؟

هاي صبح گندمزارهاي لبخند!

لطفا دست هايت را به من ببخش، مي خواهم اين قوري چاي را كه از دهن افتاده، گرم كنم. چشم هايت را به من ببخش، ديرگاهي است عكس هاي جواني ام را تماشا نكرده ام. لب هايت را به من ببخش، مي خواهم روي ماه زندگي را ببوسم.

سنگ يك حادثه خورده است به پاي دل تان
اتفاقي كه نيفتاده براي دل تان؟!

حبس كرده است خودش را عقب پرده غيب
بي جهت نيست كه تنهاست خداي دل تان

شده عاصي اگر از حال خودش حق دارد
خودتان را بگذاريد به جاي دل تان

مي نشينم به تماشاي شما وقتي كه
باز بالا برود كركره هاي دل تان

مي گردم تمام زار و زندگي ام را مي گردم. همه كشوهاي پر از كاغذ را. همه دفترهاي خط خطي را. همه سر رسيدهاي بي اعتبار را. دريغ از دو خط شعر كه بشود در اين اول ارديبهشت ماه جلالي، خواننده هاي احتمالي وبلاگي را به آن ميهمان كرد.

خسته و مستاصل، لابلاي كاغذ ها دنبال كتاب شعري مي گردم كه آرامم كند. همشهري پر دود و دم مان به دادم مي رسد. مثل آدم تشنه اي كه در يك شب گرم تابستان؛ گيج و خواب آلود، پارچ آب خنك را بالاي سرش پيدا مي كند، بيت هاي حضرت اخوان را تا ته مي نوشم و آرام مي شوم.

منشور فرودین چو زمان رد کند همی

اردیبهشت تکیه به مسند کند همی

گوید که فرودین رضی ا...عنه رفت

تا در بهشت خانه سرمد کند همی

او گفته بود ابر کند حیلتی که خاک

کافورها بدل به زمرد کند همی

فرشی لطیف گسترد و نقش های نغز

در آن ز لعل و بسدّ و عسجد کند همی

در آن شگفت فرش به بس نقش و بس نگار

آذینهای دلکش بیحد کند همی

اشجار را به نسبت خود سبز جامه ای

زینت فزای و نقشگر قد کند همی

بهر شکوفه پوشان هم ز آن نسیج و حد

جامه ی دوم مهیّا برید کند همی

جدّم بهار گفت که: بایست فرودین

عالم بسان خلد مخلّد کند همی

اما دریغ او نتوانست کارها

چونانکه گفته بود بدو جد، کند همی

ما آمدیم اینک و خرداد راضی است

کاین سلطنت برادر ارشد کند همی

خردادمه، برادر من کودکی ست خرد

باید به کار، کوشش ممتد کند همی

ما آمدیم از پس ناکام فرودین

هوز، مقام از پس ابجد کند همی

باید کنون سحاب شتابد بسوی بحر

چون قاصدی که روی به مقصد کند همی

وز کودکان بحر، به دامان خویش در

دوشیزه بار بر سر امرد کند همی

پوپک مگر خبر شود آید بسوی باغ

چون عابدی که روی به معبد کند همی

خواند ترانه ای و به بلبل دهد مدد

تأیید قولهای مؤیّد کند همی

گل عاقبت بخندد و باور کند ز دوست

وز خنده بوی مشک مصعّد کند همی

خندد به روی عاشق خود تا زپیش بیش

او را به قید عشق مقیّد کند همی

ابر مطیر نقطه بشوید ز حرف ذال

گل را به عشق پاک خوش آمد کند همی

آید صدای زنجره زانسان که کودکی

تکرار حرف سین مشدّد کند همی

جغد پلید شوم گریزد به مرغزن

تا نوحه های خویش به مرقد کند همی

قمری فصیح خطبه اردیبشت را

تکرارهمچو مقری و موبد کند همی

گاهی خطیب وار در آن خطبه کردنش

کامی زآب تازه در آورد کند همی

اردیبهشت ماه بهشتی ست راستین

رای مرا به عیش مسدّد کند همی

گویم که باده خوردن این ماه واجب است

تا کیست آنکه گفت مرا رد کند همی؟

شبهای ماهتاب به اردیبهشت ماه

می، مرد را چو روح مجرّد کند همی...

براي پروين دولت آبادي

شب با گلوي خونين

خوانده ست

دير گاه.

دريا نشسته سرد.

يك شاخه

در سياهي جنگل

به سوي نور

فرياد مي كشد

الف بامداد

می دانم خیلی دیر است اما من همین یکی دو روز پیش سنتوری را دیدم. کاش کارگردان این فیلم کس دیگری بود، آن وقت می توانستم با خیال راحت در ذهنم او را به سیاه نمایی و سیاسی کاری متهم کنم. شاید به صفار هرندی هم آفرین می گفتم که مثلا نگذاشت این آینه دق اکران بشود. حتی شاید دلم خنک می شد وقتی می دیدم همه سرمایه تهیه کننده اش را در پستوی فروشگاه های محصولات مثلا فرهنگی، چوب حراج زده اند. اما کارگردان این فیلم داریوش مهرجویی است.

از آن روز یک چیزی مثل خوره به جانم افتاده است. مدام از خودم می پرسم یعنی جهان اطراف ما این همه تلخ و تیره و سیاه است؟!

اگر سیگاری بودم بعد از دیدن سنتوری حتما یک پاکت سیگار را دود می کردم.

ابر سياه هندو

خود را كشيده يك سو

بارون بباره هو هو

الله بده تو بارون

چوپون پنير مايه

زنش خمير مايه

سگش پتير مايه

بزغاله شير مايه

سه چهار ماهه که بند کوه از آب خبر نداره

درخت‌ها مثل چوب خشکه برگ و بر نداره

اگه بارون به کوه نياد گل نمياد به بستون

سر دلبر به پيش چارقدش زيور نداره

الله بده تو بارون

به حق دیمه کارون

گل‌های سرخ لاله

در زیر خاک می‌ناله

امروز ششم فروردین است. در خراسان باوری وجود دارد به نام «شیشه». طبق این باور روز ششم، شانزدهم، و بیست و ششم فروردین و اردیبهشت، باران می بارد. این باوری قدیمی است که کمابیش تجربه هم آن را ثابت کرده است. امروز ششم فروردین است و هوای مشهد ابری است.

صبح امروز کنار سفره صبحانه ما سمنو هم بود. محصول نذر یکی از همسایه در این روزهای اول سال. درست از همان اول صبحی به این فکر می کنم که ایرانی ها چه پیوند عمیقی با زمین و طبیعت دارند. قوت ما مردم، در همه تاریخ، نان بوده که از گندم – دختر زمین- حاصل می شود. کباب کردن و بریان کردن اگر بوده در مطبخ پادشاهان بوده وگرنه سفره دهقانان و پیشه وران را همیشه آشی یا اشکنه ای رنگین می کرده است. نهایت آن آبگوشتی است که با سهم کوچکی گوشت به همراه حبوبات و سیب زمینی و نان و سبزی خورده می شود. به انواع آش هایی که حتی همین امروز هم متداول است فکر کنید. 

سمنو هم خوراک ویژه نوروز است که باز از جوانه گندم حاصل می شود. اگر همه هفت سین سفره های عید ایرانی را بگردی یک مورد هم نیست که بر خلاف قانون طبیعت، بر خلاف خواست زمین تهیه شده باشد. هر چه هست از سر آشتی با زمین است و یگانگی با طبیعت.

مي خواستم اين آخرين پست در سال كهنه را به يكي از شعرهاي تازه ام ميهمان تان كنم، كنارش هم مي خواستم بنا به سنتي چند ساله، شعر « در روز هاي آخر اسفند... » شفيعي كدكني را براي تان بگذارم اما نشد. قرعه فال به نام «محمد علي بهمني» خورد.

اين شعر را براي حبیب قاآنی مي نويسم كه براي من هميشه نماد سرزندگي و نشاط بوده است. اين روزها او و خانواده اش مصيبت سختي را تجربه مي كنند. خدا به آن ها صبر بدهد. به همه آن ها كه جوان شان را در حادثه جاده پلدختر از دست داده اند.

قطره قطره اگرچه آب شدیم

ابر بودیم و آفتاب شدیم

ساخت ما را همو که می پنداشت

به یکی جرعه اش خراب شدیم

هی مترسک! کلاه را بردار

ما کلاغان دگر عقاب شدیم

ما از آن سودن و نیاسودن

سنگ زیرین آسیاب شدیم

گوش کن، ما خروش و خشم تو را

همچنان کوه، بازتاب شدیم

اینک این تو که چهره می پوشی

اینک این ما که بی نقاب شدیم

ما که ای زندگی به خاموشی

هر سوال تو را جواب شدیم

دیگر از جان ما چه می خواهی؟

ما که با مرگ بی حساب شدیم

اين ابرهاي سياه آمده اند تا شهادتت را خبر بدهند. تا بشارت بدهند كه روزهاي جدايي سر آمده است.
به ديدار پدر خواهي شتافت كه در سياهچال ها دوري ات را گريسته بود. به ديدار جدت مي شتابي كه همچون تو، زهرهاي خانگي، سينه اش را شرحه شرحه كردند. به ديدار رسول خدا كه پاره هاي تنش را در زمين گذاشت تا راه آسمان گم نشود و تو بار امانت را فرو خواهي نهاد كه شانه هايت از مصيبت هاي زمين آزرده است.
علي به استقبالت مي آيد و فاطمه سرت را به دامن مي گيرد. حسين مي آيد و در آغوشت مي كشد و رگهاي بريده اش بوسه گاه تو خواهد شد.
پسرت مي آيد، از جغرافيايي دور و چون هميشه تاريخ مقدر است كه دير برسد. مي آيد تا سير نگاهت كند و نمازش را اقامه ببندد به امامت تو.
پيكرت هم بر نخواهد گشت و مدينه تا صبح قيامت منتظر خواهد ماند. خدا پيكرت را همين جا امانت مي گذارد پيش مردمي كه تو را دوست دارند. پيش پا برهنه هايي كه راه دور حجاز، كعبه را از آنها دريغ كرده است.
انگور بياوريد. انگور بياوريد. رضا ديري است كه منتظر است.

  RSS